Hãng nhập khẩu phô mai Canada kiện Tổng thống Trump vì thuế 50% dựa trên đạo luật năm 1930

Cập nhật lúc 15:34, 20/10

Gellert Global Group, công ty gia đình ở New Jersey, nộp đơn kiện hôm 20/10 tại Tòa Thương mại Quốc tế ở New York và nói đã đóng hơn 520.000 đô la tiền thuế, theo đơn kiện.

Vì sao đáng chú ý: Nếu tòa tuyên thuế bất hợp pháp, các nhà nhập khẩu hàng Canada có thể đòi lại tiền thuế đã nộp, vì đơn kiện đề nghị hoàn tiền kèm lãi. Vụ kiện cũng thử xem một tổng thống có thể dùng điều khoản cũ, chưa ai từng dùng, để đánh thuế mà không qua các bước điều tra như luật mới hơn đòi hỏi hay không.

Công ty phô mai gia đình kiện vì hóa đơn thuế hơn 520.000 đô la

Gellert Global Group là công ty gia đình đời thứ ba ở New Jersey, chuyên nhập khẩu phô mai Canada. Công ty nộp đơn hôm thứ Ba 20/10/2026 tại Tòa Thương mại Quốc tế Mỹ, tòa chuyên trách đặt ở New York, thách thức quyền của ông Trump trong việc dùng một đạo luật thời Đại Suy thoái để đánh thuế 50% lên khoảng 20 tỷ đô la hàng Canada. Hãng tin MLex cho biết đây là vụ kiện đầu tiên nhắm vào việc chính quyền dùng Mục 338 để áp thuế.

Theo đơn kiện, từ 16/9 đến 11/10, Gellert đã nộp hơn 520.000 đô la tiền thuế. Công ty nói thuế làm tăng chi phí và phá vỡ quan hệ với các nhà cung cấp hai bên biên giới. Tổ chức pháp lý Liberty Justice Center, theo khuynh hướng tự do cá nhân, đại diện công ty; theo AP, tổ chức này từng thắng vụ chống thuế trước đó của ông Trump tại Tối cao Pháp viện.

Nguyên đơn: luật mới đã thay Mục 338, và chính quyền chưa làm đủ thủ tục

Lập luận chính của Gellert là các luật thương mại mới hơn, như Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974, đòi điều tra, lấy ý kiến công chúng và có các biện pháp bảo vệ khác, nên đã thay thế Mục 338. Chủ tịch Liberty Justice Center Sara Albrecht nói: "Không tổng thống nào được có quyền lôi một đạo luật ngủ yên ra để áp thuế diện rộng hay cấm nhập khẩu mà không theo các giới hạn Quốc hội đã đặt ra". Luật sư Jeffrey Schwab của tổ chức này nói chính quyền không thể bỏ qua các biện pháp bảo vệ bằng cách viện một đạo luật năm 1930 mà chưa tổng thống nào từng dùng để đánh thuế.

Lập luận phụ là dù áp dụng luật cũ, ông Trump vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của nó. Đơn kiện nói luật đòi chờ 30 ngày trước khi thu thuế với sản phẩm thêm vào danh sách, còn chính quyền chỉ chờ 7 ngày trước khi thu thuế phô mai hồi tháng 9. Đơn kiện cũng hỏi vì sao phô mai Canada bị đánh thuế trong một tranh chấp về rượu và ô tô.

Chính quyền nêu lý do phân biệt đối xử; đơn kiện cho rằng lý do đó không đứng vững

Lý do chính quyền nêu là Canada phân biệt đối xử với rượu bia, sữa và ô tô của Mỹ. Đơn kiện phản bác rằng hai trong ba chính sách Canada bị viện dẫn phát sinh để đáp lại thuế của chính ông Trump, còn chính sách sữa thuộc phạm vi hiệp định USMCA. Ông Trump công bố ngày 20/7 sẽ áp thuế từ 19/8, rồi hoãn đến 22/8 vì nói đã có tiến triển đàm phán; thuế có hiệu lực 22/8 sau khi hai bên không đạt thỏa thuận.

Nhà Trắng và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận về vụ kiện.

Thuế, trả đũa và lệnh cấm: cuộc đối đầu thương mại Mỹ, Canada leo thang

Canada trả đũa từ 8/9/2026 bằng thuế 15%, 25% hoặc 50% lên khoảng 20 tỷ đô la hàng Mỹ, theo nguyên tắc ngang giá trị. Thủ tướng Mark Carney nói Ottawa sẽ đáp trả tương xứng để bảo vệ người lao động và doanh nghiệp Canada. Cùng ngày 8/9, chính quyền Mỹ thêm sản phẩm vào danh sách thuế từ 15/9 và công bố lệnh cấm nhập khẩu một số hàng Canada, có hiệu lực 29/9.

Lệnh cấm bao trùm khoảng 967 triệu đô la hàng nhập khẩu năm 2025, gồm rượu bia, một số sản phẩm sữa như whey, mật mía và xe máy; rượu bia chiếm 87%. Luật sư thương mại Patrick Childress nhận xét với nhiều mặt hàng, thuế 50% vốn đã là lệnh cấm trên thực tế vì khiến việc nhập khẩu không còn kinh tế. Chuyên gia Gary Shields của Đại học Wayne State cho rằng tác động của lệnh cấm sẽ nhỏ, vì chỉ khoảng 1 tỷ đô la so với hàng trăm tỷ đô la thương mại với Canada. Theo AP, thương mại hai chiều Mỹ, Canada khoảng 880 tỷ đô la mỗi năm.

Điều cần biết:

• Đơn kiện đề nghị hoàn tiền thuế kèm lãi cho các nhà nhập khẩu bị ảnh hưởng; tòa chưa quyết ai sẽ được hoàn nếu nguyên đơn thắng.
• Thuế Mục 338 không có miễn trừ cho hàng đạt chuẩn USMCA (hiệp định thương mại Mỹ, Canada, Mexico).
• Danh sách cập nhật có cả hàng đã chịu thuế Mục 232 (thép, nhôm, ô tô); theo Nhà Trắng, hai loại thuế cộng dồn và có thể lên tới 100% với một số mặt hàng.
• Ngày 8/9, chính quyền thêm sữa, gỗ, đồ nội thất và ca nô máy vào danh sách thuế từ 15/9.

Hiểu thêm:

Mục 338 là gì và vì sao một đạo luật năm 1930 được dùng bây giờ?

Mục 338 của Đạo luật Thuế quan 1930 cho phép tổng thống áp thuế tối đa 50% với hàng của nước bị cho là phân biệt đối xử với thương mại Mỹ. Điều khoản này chưa từng được dùng cho đến khi Tổng thống Trump viện dẫn trong năm nay. Luật cũng cho phép loại hẳn hàng khỏi nhập khẩu nếu sau khi bị đánh thuế, nước đó vẫn giữ hoặc tăng phân biệt đối xử, và giao Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) xác định phân biệt cùng đưa kiến nghị; ngày 4/9/2026, USITC xin ý kiến công chúng về cách thực hiện. Tổng thống Trump công bố ngày 20/7 sẽ áp thuế từ 19/8, rồi hoãn đến 22/8 vì nói có tiến triển đàm phán; thuế có hiệu lực 22/8 sau khi hai bên không đạt thỏa thuận.

Toàn cảnh: Đây là thách thức pháp lý lớn thứ tư với thuế của Tổng thống Trump. Tháng 2/2026, Tối cao Pháp viện trong vụ Learning Resources v. Trump phán quyết đạo luật IEEPA không cho tổng thống quyền áp thuế, và chính quyền phải hoàn hàng tỷ đô la cho các nhà nhập khẩu đã nộp thuế đó. Sau đó, tòa thương mại ra phán quyết chống thuế toàn cầu 10% tạm thời, còn vụ về thuế lao động cưỡng bức vẫn đang chờ xử. Hiến pháp Mỹ ban đầu giao quyền đánh thuế cho Quốc hội; các luật sau năm 1930 trao cho tổng thống một phần quyền này nhưng giới hạn trong những tình huống như an ninh quốc gia hay khủng hoảng tiền tệ, kèm yêu cầu điều tra trước.

Diễn biến tiếp theo: Nhà Trắng và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ chưa trả lời vụ kiện. Điều cần theo dõi là phản hồi của họ và việc tòa có ra lệnh chặn thu thuế hay không; các nguồn chưa nêu lịch xét xử.

Thông tin chưa thống nhất:

• Chính quyền Trump nói Canada phân biệt đối xử với rượu bia, sữa và ô tô Mỹ nên thuế là hợp lệ; nguyên đơn nói hai trong ba chính sách Canada bị viện dẫn phát sinh để đáp lại thuế của chính Tổng thống Trump, chính sách sữa thuộc phạm vi USMCA, và Mục 338 đã bị luật mới thay thế.

Quan điểm các bên:

• Chính quyền Trump: Canada phân biệt đối xử với rượu bia, sữa và ô tô của Mỹ, nên có thể áp thuế theo Mục 338.
• Gellert và Liberty Justice Center: luật mới hơn đã làm Mục 338 lỗi thời, và chính quyền chưa đáp ứng điều kiện của nó.
• Chủ tịch Liberty Justice Center Sara Albrecht: "Không tổng thống nào được có quyền lôi một đạo luật ngủ yên ra để áp thuế diện rộng hay cấm nhập khẩu mà không theo các giới hạn Quốc hội đã đặt ra".

Góc nhìn: Một mức thuế 50% lên khoảng 20 tỷ đô la hàng hóa là quyết định lớn, và nó nên đi qua điều tra và lấy ý kiến công chúng như các luật thương mại mới hơn đòi hỏi. Nếu đơn kiện đúng rằng phô mai Canada chỉ được báo trước 7 ngày, thì chính quyền đã để một công ty nhỏ gánh hóa đơn thuế trước khi kịp chuẩn bị. Điều cần theo dõi là tòa sẽ nói gì về quan hệ giữa Mục 338 và các luật mới hơn.

Nguồn

• The Seattle Times: Trump tariffs on Canada spark latest lawsuit over trade powers
• The Seattle Times: New Jersey food importer files lawsuit challenging Trump’s 50% tariffs on Canadian goods
• ABC News: NJ food importer files lawsuit challenging Trump's 50% tariffs on Canadian goods
• Al Jazeera: US food importer sues Trump over 50 percent tariffs on Canadian goods
• Al Jazeera: US ban on $1bn of Canadian goods takes effect in Trump’s latest retaliation
• PBS NewsHour: U.S. ban on $1 billion worth of Canadian imports, from motorcycles to booze, goes into effect
• CBS News: U.S. ban on almost $1 billion in Canadian imports takes effect
• ABC News: Trump banned nearly $1 billion in Canadian imports. These products are affected
• www.mlex.com: US importer brings first lawsuit against Trump's 338 tariffs - MLex
• www.everycrsreport.com: U.S. Tariffs on Canadian Imports: Section 338 of the Tariff Act of 1930

Tổng hợp từ 7 cơ quan báo chí