Thế giới một giờ trước

Thủ lĩnh giáo phái Kenya bị kết tội giết 191 người, 190 người là trẻ em bị bỏ đói trong rừng

20 tháng 10, 2026 · 9 phút đọc

Tòa ở Mombasa hôm 19/10 kết tội Paul Mackenzie, người tự xưng là mục sư, cùng 28 đồng phạm, và kết luận họ dùng giáo lý lẫn thứ bậc trong giáo hội để ép tín đồ nhịn ăn đến chết, bắt đầu từ trẻ em.

Ảnh minh họa cho bài: Thủ lĩnh giáo phái Kenya bị kết tội giết 191 người, 190 người là trẻ em bị bỏ đói trong rừng

Vì sao đáng chú ý: Đây là bản án kết tội đầu tiên trong vụ thảm sát rừng Shakahola, nơi đã tìm thấy hơn 400 thi thể, và chỉ mới bao gồm 191 ca; các ca còn lại vẫn đang được điều tra.

Tòa kết luận: giáo lý và lính canh được dùng để ép tín đồ nhịn ăn

Phiên đọc phán quyết kéo dài hơn tám giờ. Tòa kết luận các cái chết là kết quả của một hệ thống có tổ chức, trong đó giáo lý và thứ bậc trong giáo hội được dùng để chỉ đạo và cưỡng ép việc nhịn ăn đến chết. Theo Văn phòng Công tố, việc này diễn ra lần lượt, bắt đầu từ trẻ em, còn lính canh kiểm soát việc đi lại và ngăn tín đồ bỏ trốn.

Công tố nói trẻ em bị trói giữ, bị cấm ăn và bị trừng phạt khi tìm cách ăn hoặc bỏ trốn. Thẩm phán nói có trường hợp trẻ bị cô lập, bị bỏ đói ngay lúc cha mẹ nhìn. Bà cho rằng giáo hội của Mackenzie mang đặc điểm điển hình của một giáo phái, nơi tín đồ bị cô lập, bị thống trị và bị cắt quan hệ gia đình, đến mức có bà mẹ bỏ đói chính con mình. Điều trị y tế, theo lời bà, bị trình bày như công cụ của Satan.

Theo AP, thẩm phán nói việc nhịn ăn bắt đầu khoảng tháng 1/2021 và kéo dài hơn hai năm trước khi nhà chức trách phát hiện. Bằng chứng gồm dữ liệu trích từ điện thoại của Mackenzie, kể cả tin WhatsApp, cho thấy ông liên lạc với tín đồ trước khi họ vào Shakahola. Công tố đưa ra 123 nhân chứng, trong đó có trẻ em từng bị cuốn vào giáo phái.

Bằng chứng gián tiếp và lời phản bác của luật sư bào chữa

Về nguyên nhân tử vong, tòa xác định đói ở 72 trường hợp, ngoài ra có ca chết do ngạt thở, bóp cổ và chấn thương đầu. Với 110 thi thể phân hủy nặng, tòa phán rằng có thể suy ra các nạn nhân cũng chết vì đói, dựa trên bằng chứng gián tiếp.

Phía bào chữa phản bác. Luật sư Lawrence Obonyo gọi phán quyết là khó hiểu, nói các thân chủ ngạc nhiên và thất vọng, và tin phán quyết sẽ bị lật lại khi kháng cáo. Ông nói Mackenzie khẳng định không ép ai nhịn ăn. Lập luận này bị tòa bác.

Trưởng công tố Renson Ingonga hoan nghênh phán quyết mang tính bước ngoặt và nói đạt được bản án kết tội với những tội danh như vậy không dễ.

Từ nhà thờ ở Malindi đến khu rừng Shakahola

Mackenzie, trước đây từng là tài xế taxi, lập Giáo hội Good News International năm 2003 ở Malindi. Ông rao giảng chống giáo dục chính quy, chống một số loại thuốc và vắc-xin, và cấm tín đồ đi bệnh viện. Năm 2019 ông đóng cơ sở giáo hội và đưa tín đồ vào rừng. Công tố cáo buộc ông khởi xướng và chỉ đạo việc nhịn ăn cực đoan trên khu trang trại 800 mẫu Anh trong rừng Shakahola.

Vụ việc bị phát hiện vào tháng 3 và 4/2023, sau khi có người báo cảnh sát rằng con bị bỏ đói đến chết trong rừng theo lệnh Mackenzie. Cảnh sát khai quật các mộ tập thể. Tổng số thi thể tìm thấy là hơn 400; Ủy ban Nhân quyền Quốc gia Kenya cho biết năm 2024 con số là 429, và hàng trăm người vẫn được coi là mất tích.

Trước đó, Mackenzie từng bị bắt năm 2017 với cáo buộc cực đoan hóa nhưng được tuyên trắng án, rồi bị bắt lại năm 2019 liên quan hai ca chết trẻ em ở Shakahola và được tại ngoại. Tổng thống William Ruto nói năm 2023 rằng các cơ quan chính phủ lẽ ra đã có thể ngăn các cái chết và ông nhận trách nhiệm với tư cách tổng thống.

Thân nhân nạn nhân: nhẹ lòng nhưng mất mát vẫn nặng

Thân nhân nạn nhân có mặt tại tòa. Ông Francis Wanje, 62 tuổi, mất tám người thân, trong đó có con gái và hai cháu nội, nói ông vui về phán quyết nhưng nỗi mất mát vẫn rất nặng. Ông William Ponda Ngala, mất mẹ, anh trai và hai cháu, nói với AP rằng gia đình giờ có thể thở phào khi những người gây ra cái chết đã bị kết án. Con trai Mackenzie, Dan, 24 tuổi, nói thấy nhẹ lòng và công lý đã đến với các nạn nhân.

Các vụ xét xử khác vẫn còn phía trước

Phán quyết ngày 19/10 chưa khép lại vụ việc. Mackenzie còn bị xét xử riêng về ngộ sát, khủng bố và tra tấn trẻ em liên quan hơn 230 cái chết khác, và các đồng bị cáo cũng không nhận tội. Tháng 1/2026 ông bị buộc tội liên quan 52 thi thể ở làng Kwa Binzaro, cách Shakahola khoảng 30 km; công tố cho rằng ông chỉ đạo các cái chết này bằng thư viết từ phòng giam.

Về thủ tục, năm 2024 Tòa Thượng thẩm yêu cầu công tố giảm còn tối đa 12 tội danh. Sau đó Tòa Phúc thẩm phán quyết luật không giới hạn số cáo buộc đối với một bị cáo và cho phép tiếp tục 191 tội giết người. Enos Amanya Ngala, cựu trưởng an ninh của Mackenzie, từng nằm trong số bị cáo nhưng đã thỏa thuận nhận tội và đồng ý làm nhân chứng cho công tố.

Điều cần biết:

Kết tội và tuyên án là hai bước riêng: ngày 19/10 tòa mới kết luận có tội, mức án sẽ được tuyên ngày 6/11 sau phiên điều trần giảm nhẹ hình phạt ngày 30/10.
Kenya có án tử hình nhưng chưa thi hành từ năm 1987; từ phán quyết của Tối cao Pháp viện năm 2017, án tử hình bắt buộc cho tội giết người bị coi là vi hiến và việc áp dụng tùy thẩm phán quyết định.
Phán quyết lần này chỉ gồm 191 ca; các cáo buộc khác, trong đó có vụ 52 thi thể ở Kwa Binzaro, được xét xử riêng.

Hiểu thêm:

Làm sao tòa kết luận 110 thi thể phân hủy nặng cũng chết vì đói?

Đói được xác định là nguyên nhân tử vong ở 72 trường hợp. Với 110 thi thể đã phân hủy nặng, tòa phán rằng có thể suy ra các nạn nhân này cũng chết vì đói, dựa trên bằng chứng gián tiếp. Luật sư bào chữa trước đó cho rằng vụ án phần lớn dựa trên bằng chứng gián tiếp, lời đồn đại và kết quả pháp y chưa dứt khoát.

Toàn cảnh: Mackenzie lập Giáo hội Good News International năm 2003 ở Malindi, thu hút hàng nghìn tín đồ. Ông từng bị bắt năm 2017 với cáo buộc cực đoan hóa nhưng được tuyên trắng án, rồi bị bắt lại năm 2019 liên quan hai ca chết trẻ em ở Shakahola nhưng được tại ngoại. Những lần bị bắt rồi được thả đó làm dấy lên kêu gọi siết quản lý các tổ chức tôn giáo ở Kenya.

Diễn biến tiếp theo: Ngày 30/10 tòa nghe điều trần về giảm nhẹ hình phạt và ngày 6/11 tuyên án. Phía bào chữa nói sẽ kháng cáo, còn các vụ xét xử riêng đối với Mackenzie vẫn tiếp tục.

Thông tin chưa thống nhất:

Các nguồn tin nêu số bị cáo bị kết tội khác nhau: khoảng 30 người, hoặc 29 người như lời thẩm phán, gồm Mackenzie và 28 đồng bị cáo.
Mackenzie và luật sư của ông nói ông không ép ai nhịn ăn và hành động của các nạn nhân là tự nguyện; tòa kết luận có một hệ thống cưỡng ép có tổ chức.
Các nguồn tin khác nhau về người báo tin ban đầu cho cảnh sát năm 2023: một số nói là người dân có con bị bỏ đói, một số nói là một tổ chức nhân quyền.

Quan điểm các bên:

Phía công tố: Mackenzie khởi xướng và chỉ đạo việc nhịn ăn cực đoan trong rừng Shakahola, theo một hệ thống thứ bậc của cái chết, trẻ em chết trước rồi đến thiếu niên, phụ nữ và cuối cùng là đàn ông.
Luật sư bào chữa: vụ án phần lớn dựa trên bằng chứng gián tiếp, lời đồn đại và kết quả pháp y chưa dứt khoát; thân chủ nói các nạn nhân tự nguyện, và phía bào chữa tin phán quyết sẽ bị lật lại.

Góc nhìn: Bản án trả lời câu hỏi ai chịu trách nhiệm, nhưng chưa trả lời vì sao một người từng bị bắt năm 2017 và 2019 vẫn được tự do đưa tín đồ vào rừng. Chính Tổng thống William Ruto đã nói các cơ quan nhà nước lẽ ra có thể ngăn các cái chết này. Điều đáng theo dõi là Kenya có biến lời nhận trách nhiệm đó thành quy định kiểm soát tổ chức tôn giáo cụ thể hay không, vì hiện nguồn tin mới nói có kêu gọi, chưa nêu biện pháp nào.

Nguồn

Tổng hợp từ 10 cơ quan báo chí

Tòa kết luận: giáo lý và lính canh được dùng để ép tín đồ nhịn ăn

Bằng chứng gián tiếp và lời phản bác của luật sư bào chữa

Từ nhà thờ ở Malindi đến khu rừng Shakahola

Thân nhân nạn nhân: nhẹ lòng nhưng mất mát vẫn nặng

Các vụ xét xử khác vẫn còn phía trước

Cùng chuyên mục